‘Ngôn ngữ của đất’: Khi gốm cất lời kể chuyện

Khi đất hóa thành ký ức

Ngày 25/4, tại xã Bát Tràng, thành phố Hà Nội, triển lãm gốm nghệ thuật "Ngôn ngữ của đất" được khai mạc. Dưới bàn tay tài hoa của 9 nghệ sĩ: Đỗ Bá Quang, Nguyễn Kim Xuân, Phạm Quốc Anh, Trần Thanh Vân, Nguyễn Thị Hải Yến, Hoàng Thanh Như, Phạm Hoàng Vân, Dương Tuyết Nhung và Nguyễn Thị Thu Trang, đất không còn vô tri mà hóa thành ký ức, cảm xúc và những trăn trở được định hình trong từng khối, từng đường nét.

Mỗi tác phẩm là một cách nói riêng của từng nghệ sĩ muốn truyền tải, có khi mộc mạc, thô ráp, có khi tinh tế, giàu tính biểu tượng. Nhưng tất cả cùng hòa trong một tiếng nói chung, tôn vinh sự sống, thời gian và chiều sâu văn hóa. Triển lãm vì thế mà mang đến không gian sâu lắng, nơi lắng nghe đất kể câu chuyện của mình qua hình hài nghệ thuật.

Theo Ban tổ chức, triển lãm được hình thành từ chính quá trình sáng tác thực tế của 9 họa sĩ thuộc Câu lạc bộ Gốm nghệ thuật – Hội Mỹ thuật Việt Nam, tại Không gian sáng tạo gốm HHU. Với chất liệu quen thuộc, giản dị, qua cảm nhận riêng của từng nghệ sĩ tạo thành tổ hợp các tác phẩm với đa dạng hình khối mang cá tính độc bản, chứa đựng những suy nghĩ, cảm xúc và câu chuyện đời khác nhau.

Chia sẻ tại triển lãm, nghệ sĩ, nhà điêu khắc Đỗ Bá Quang bày tỏ, ông theo đuổi điêu khắc gốm với xu hướng để mộc, hạn chế dùng men để giữ lại trọn vẹn cấu trúc và đường nét của khối. Theo nghệ sĩ, nhà điêu khắc Đỗ Bá Quang, cái đẹp nằm ở hình khối không nằm ở màu sắc. Nguồn cảm hứng xuyên suốt trong sáng tác của ông là vẻ đẹp người phụ nữ Việt qua hơi thở đời sống và lao động.

Nghệ sĩ, nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Gốm nghệ thuật bày tỏ: "Dân tộc mình có lúc nhỏ bé, nhưng khi cần sẽ biến thành người khổng lồ nhờ sức mạnh đoàn kết". Ông mang đến bộ tác phẩm "Thảo nguyên" lấy hình tượng ngựa làm chủ đạo.

"Dân tộc mình có lúc nhỏ bé, nhưng khi cần sẽ biến thành người khổng lồ nhờ sức mạnh đoàn kết", họa sĩ Nguyễn Kim Xuân chia sẻ về thông điệp ẩn sau hình ảnh những kỵ sĩ trên thảo nguyên.

Nghệ sĩ Hoàng Thanh Như, nguyên giảng viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, chọn đi sâu vào chủ đề môi trường văn hóa dân tộc. Bà mang đến nhiều tác phẩm, trong đó, tác phẩm "Mẫu" của bà lấy ý tưởng từ hình ảnh người Dao Tiền. Bà cho biết, trong cộng đồng người Dao có 9 hệ khác nhau, mỗi hệ lại mang một sắc thái văn hóa riêng biệt.

Theo nghệ sĩ Hoàng Thanh Như, hình ảnh người phụ nữ với những bộ trang sức bạc đặc trưng, mang ý nghĩa tín ngưỡng về sự ấm no, hạnh phúc trường tồn.

"Tôi không diễn tả như ảnh chụp mà dựa trên đó để lấy cái tinh thần, tạo ra một ấn tượng về sự trường tồn của văn hóa" – nữ nghệ sĩ lý giải và cho biết: “Về mặt tạo hình, tôi ưu tiên tính nghệ thuật và sự liên tưởng hơn là mô tả chi tiết. Tôi không muốn kể lể vụn vặt vì điều đó thuộc về nhiếp ảnh. Trong ngôn ngữ điêu khắc của riêng mình, tôi muốn tác phẩm phảng phất nét đặc trưng của nhiều dân tộc nhưng cuối cùng phải đúc kết ra được bản sắc chung nhất của con người Việt Nam”.

Nghệ sĩ Hoàng Thanh Như chia sẻ thêm, ở tác phẩm về thiếu nữ, bà muốn gửi gắm một sức sống trẻ trung và trường tồn. Bà đã biến chiếc khăn đội đầu thành một trường ca âm nhạc, lấy ngôn ngữ tạo hình để tái hiện những giai điệu từ vùng cao phía Bắc cho đến Tây Nguyên. Đó là sự tổng hòa của văn hóa và âm hưởng vùng miền trên một chỉnh thể tác phẩm.

Tham gia tại triển lãm và mang tới nhiều tác phẩm độc đáo, nữ nghệ sĩ Nguyễn Thị Hải Yến hào hứng cho biết: “Tôi rất vui khi có mặt tại triển lãm này, tôi cùng 8 nghệ sĩ khác đã đồng hành, sáng tác trong thời gian làm việc chỉ khoảng một tháng nhưng thành quả hôm nay khiến chúng tôi rất hạnh phúc. 8 nghệ sĩ, mỗi người một phong cách khác nhau, nhưng cùng tạo nên một không gian đầy cảm hứng sáng tạo”.

Không gian sáng tạo nghệ thuật đương đại

Triển lãm gốm nghệ thuật "Ngôn ngữ của đất" nằm trong hành trình xây dựng Không gian sáng tạo gốm của Công ty Cổ phần Gốm HHU, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực gốm kiến trúc mỹ thuật ứng dụng, kế thừa từ nền tảng hơn 30 năm sáng tạo của nghệ nhân Trần Nam Tước.

Với triết lý "Trao đổi sáng tạo – tôi bạn hợp thành", HHU coi gốm không chỉ là vật liệu, mà là một ngôn ngữ nghệ thuật, một phương tiện để con người giao tiếp, kể chuyện, thể hiện dấu ấn cá nhân và kết nối với giá trị truyền thống. Theo Ban tổ chức, không gian sáng tạo HHU ra đời để trở thành nơi nghệ sĩ có thể đến sáng tác và thử nghiệm, người làm nghề có thể gặp gỡ trao đổi và công chúng có thể tiếp cận nghệ thuật gốm một cách gần gũi, chân thực.

Đánh giá về giá trị của triển lãm, ông Vũ Ngọc Long, Giám đốc Nhà triển lãm Art House (16 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm, Hà Nội) nhìn nhận, những tác phẩm gốm nghệ thuật trưng bày tại đây mang giá trị khác biệt so với sản phẩm làng nghề thông thường, bởi chúng mang dấu ấn cá nhân và tư duy sáng tạo độc bản. Triển lãm cũng là cơ hội để làng nghề Bát Tràng có thêm những mẫu mã mới, nâng tầm giá trị "hồn đất" trong dòng chảy mỹ thuật hiện đại.

Đến tham dự lễ khai mạc, NSND Doãn Châu bày tỏ niềm vui khi chứng kiến một thế hệ nghệ sĩ đang khẳng định mình qua những sáng tạo không ngừng, với sự tiến bộ vượt bậc từ ý tưởng, tạo hình cho đến cách xử lý chất liệu.

“Tôi rất mừng khi thấy một thế hệ mới đang dần khẳng định mình qua những sáng tạo không ngừng. Chứng kiến và theo dõi mỹ thuật lâu năm, từ khi còn ở Hà Nội cho đến khi về sống cạnh Bát Tràng, tôi nhận thấy đây là một bước tiến rất lớn của các họa sĩ trẻ. Họ đã thể hiện sự tiến bộ vượt bậc từ ý tưởng, tạo hình cho đến cách xử lý chất liệu”, NSND Doãn Châu nói.

NSND Doãn Châu ví von: "Mỗi tác phẩm là một nốt nhạc hay và gần như tạo nên một bản giao hưởng rất thú vị, màu sắc và hấp dẫn" và gửi gắm: “Tôi hy vọng tinh thần này sẽ được nhân rộng để chúng ta có thêm sức lực và tinh thần mới, cùng đóng góp cho kỷ nguyên mới của nền mỹ thuật Việt Nam nói chung và mỹ thuật gốm nói riêng”.

Một điều khá đặc biệt là tại triển lãm lần này, Nghệ nhân ưu tú Trần Nam Tước chính là người đã hỗ trợ các nghệ sĩ trong sắp đặt tạo nên không gian hài hoà để người xem có thể cảm nhận, suy ngẫm và đối thoại một cách chân thực nhất về nghệ thuật. Nhờ đó, khách tham quan không chỉ thưởng lãm trọn vẹn từng tác phẩm mà còn trực tiếp trao đổi với nghệ sĩ, lắng nghe câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm, cùng cảm nhận hành trình từ đất đến nghệ thuật trọn vẹn nhất.

Tại triển lãm, các khách mời cũng mang đến cho các hoạ sĩ những chia sẻ rất thật với câu nói: "Không có phương pháp thì người tài cũng lỗi; có phương pháp, người bình thường cũng làm được những việc phi thường" cùng với bài học kinh điển "Bán lược cho sư" với mong mỏi những sản phẩm của các hoạ sĩ sẽ được lan tỏa đến cộng đồng yêu gốm nghệ thuật.

Triển lãm gốm nghệ thuật "Ngôn ngữ của đất" khai mạc tại xã Bát Tràng (Hà Nội), với sự tham gia của 9 nhà điêu khắc thuộc Câu lạc bộ Gốm nghệ thuật – Hội Mỹ thuật Việt Nam. Được tổ chức tại Không gian sáng tạo gốm HHU, triển lãm tôn vinh sự sống, thời gian và chiều sâu văn hóa qua các tác phẩm độc bản, mở ra không gian đối thoại giữa nghệ sĩ và công chúng. Triển lãm kéo dài đến ngày 3/5/2026, là điểm hẹn cho những ai yêu chất liệu gốm, trân trọng nghệ thuật giàu bản sắc và muốn lắng nghe một thứ ngôn ngữ mộc mạc mà sâu lắng – ngôn ngữ của đất.